deutsch   english   español   français  italiano
  にほんご    polska   português    русский


Wat houdt ons gezond?

Harald Renner



In 1994 publiceerde het Duitse tijdschrift GEO een representatief onderzoek: "Wat houdt ons gezond, wat is schadelijk voor onze gezondheid? Waar liggen de gevaren? De meeste antwoorden op deze vragen waren destijds verbaasd en zijn tot op de dag van vandaag opmerkelijk.

In het onderzoek koos de bevolking voor de gevaren die volgens hen schadelijk kunnen zijn voor onze gezondheid. Ze hebben ze opgesomd in aflopende volgorde: Giftig afval, asbest, bijwerkingen van sterke medicijnen, uitlaatgassen van auto's, drinkwatervervuiling, AIDS en kerncentrales.

Deskundigen van wetenschap en technologie hebben de risico's anders beoordeeld en doen dat ook vandaag de dag nog steeds. Voor hen, vertegenwoordigen de teer en de nicotinedamp van sigaretten het grootste gezondheidsrisico bij 81 percenten. 71 procent verklaarde dat mensen niet genoeg beweging krijgen. 58 procent wees erop dat alcohol een vergif is. Bij 42 procent zijn "vet" en overgewicht veel gevaarlijker dan asbest, giftig afval of de gevaren van kernenergie.

Het lijkt moeilijk om het eens te worden over "gezondheidsrisico's". Weten we tenminste wat ons gezond maakt?

Karin Felix kan ons helpen de vraag te beantwoorden. Ze schreef een bestseller genaamd "Fitness and Health" een lange tijd geleden. Zo staat het in de eerste credits:
"Het boek wil vrouwen aanmoedigen om iets voor zichzelf te doen - voor een gezond, mooi lichaam, voor rust en zelfvertrouwen. Het boek wil hen aanmoedigen om een actief en ontspannen leven te leiden. Iedere vrouw kan kiezen uit de vele mogelijkheden die er zijn. Want een allround goed gevoel van eigenwaarde is geen kwestie van leeftijd of conditie. Tegenwoordig moeten we deze taal kiezen om veel lezers aan te trekken. Zelfvertrouwen, plezier, een holistische eigenwaarde - dergelijke concepten vangen de tijdgeest. Gezondheid als centraal onderdeel van de kwaliteit van leven: deze boodschap klinkt goed en is duidelijk. Het is geen vergissing om gezondheidsvragen op deze manier te beantwoorden. Met alle fundamentele goedkeuring van dit boek en zijn positieve levenshouding wil ik er twee doordachte vragen aan toevoegen.

Eerste vraag: Het "gezonde, mooie lichaam" - put deze gedenkwaardige en oppervlakkige vergelijking ons begrip van gezondheid uit? Is dat wat ons gezond houdt?
Tweede vraag: Kan ik mijn doel "gezondheid voor mij" noemen? Gezondheid voor mij alleen, voor mijn geliefde zelf? Of kies ik partij voor de meer humane eis van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO): "Gezondheid voor iedereen?

De WHO noemt zeven basisvoorwaarden voor gezondheid:

1. een stabiel gevoel van eigenwaarde
2. een positieve relatie tot het eigen lichaam
3. vriendschap en sociale relaties
4. een intacte omgeving
5. zinvol werk en gezonde werkomstandigheden
6. gezondheidskennis en toegang tot gezondheidszorg
7. een heden dat de moeite waard is om te leven en een gefundeerde hoop voor een toekomst die de moeite waard is om te leven.

Wat bedreigt onze gezondheid vandaag de dag, brengt ons lichaam, onze geest en onze ziel in gevaar? Wat overweldigt ons?

Overstimulatie bepaalt vaak ons leven, haast en rusteloosheid, woede en agressie, gebrek aan beweging en lawaai, massaverkeer en ruimtelijke beperktheid. We zien onszelf graag in de rol van de doener die de technologie beheerst en de nieuwe media zelfbewust gebruikt. Maar veel vaker zijn we onderworpen aan het apparaat dat we zelf hebben gecreëerd. De druk om te performen is overal aanwezig. Het heeft leerlingen en sporters, automobilisten en werknemers, zelfstandigen en werknemers onder controle. Vrije tijd, vakantie en plezier worden ook bepaald door stress, die onze kracht en zenuwen aantast.

Waar kunnen we beginnen als we een tegenwicht willen opbouwen tegen het "syndroom van de overbelaste persoon" in onszelf? Misschien door te proberen ons gevoel van eigenwaarde te stabiliseren. Professor Siegrist schrijft: "Volgens de huidige kennis is een stabiel gevoel van eigenwaarde een belangrijke voorwaarde om goed om te gaan met stress, conflicten en emotionele spanningen. Als de sociale omgeving de ontwikkeling of stabilisatie van het gevoel van eigenwaarde belemmert, beperkt dit de tolerantie van stress. Crises ontvouwen dan hun schokkende kracht ten volle en de vatbaarheid voor ziekten neemt toe".

We moeten tegenmaatregelen nemen. Met bewezen en nieuwe ontspanningstechnieken hebben we de mogelijkheid om stress, angst en depressie tegen te gaan en zo ons immuunsysteem te versterken. De overvloed van het aanbod is overweldigend. Wie het overzicht kwijt is, kan zich concentreren op de programma's die al enkele jaren de toenemende belangstelling van psychologen en hersenonderzoekers trekken. Ik noem twee voorbeelden die centraal staan: mindfulness training (MBSR) en tikken (EFT). Op basis van mijn goede ervaring kan ik deze methoden aan anderen aanbevelen. Google en YouTube geven veel beschrijvende informatie.

Uiteindelijk zullen we ons moeten afvragen hoe ons levensplan eruit ziet. Als we herkennen wat ons ziek maakt, is het mogelijk om te herkennen wat ons gezond houdt. Zijn correcties niet te laat? Waar moeten we beginnen als de druk van het lijden toeneemt? Bovenal moeten we niet meer deelnemen aan alles wat anderen - in tegenstelling tot onze innerlijke overtuigingen - van ons verwachten. We moeten leren "nee" te zeggen tegen dingen die we onredelijk vinden, op een vriendelijke maar definitieve manier. Ook tegen de dingen die we onszelf zonder noodzaak opdringen. We moeten ons ontwikkelen tot "tolerante egoïsten" in een aanvaardbare zin. Het is mogelijk dat onze familie, onze vrienden en kennissen, onze superieuren en professionele collega's zo'n verandering in waarden op de langere termijn aantrekkelijker vinden dan een goed aangepaste, meegaandheid. Zo niet, dan moeten we hen vertellen over onze veranderde houding. Ik citeer deze zin: "Als we tevreden willen zijn, kan niemand dat voorkomen. Als we erkennen dat onze verwachtingen en eisen verantwoordelijk zijn voor onze tevredenheid, kunnen we die verwachtingen veranderen - als we er klaar voor zijn.

We zijn allemaal onderhevig aan de constante evenwichtsoefening tussen succes en mislukking - niemand is immuun. Ook al lijkt het een tegenstrijdigheid: We hebben dit spel met risico's nodig, zoals de lucht die we inademen. Niet omdat de spanning ons opwindt, maar omdat elk risico concrete kansen biedt.
Hoe moeilijker de uitdagingen, des te bevredigender wordt het om angst en onzekerheid te overwinnen. Trots op een prestatie die je voorheen niet durfde te doen, betekent een waardevolle winst voor de geestelijke gezondheid. Een goede preventie verpakt mensen en hun problemen niet in watten, maar moedigt hen aan om "hier en nu" een bewust leven te leiden.

Onze beste gezondheidsbescherming lijkt te bestaan uit het leren omgaan met conflicten en spanningen op zo'n manier dat we niet verlamd raken door conflicten en spanningen, maar daaruit groeien. Dit houdt in dat we ons ergens thuis voelen, een zin in het leven herkennen en persoonlijke perspectieven ontwikkelen. We hebben vertrouwen, cultiveren relaties en kunnen vreugde voelen. We durven iets te doen en zijn dankbaar voor het hele scala van onze emoties. Woede en afgunst en angst en verdriet maken er deel van uit, maar ook liefde, sympathie en sensuele vreugde. Het maakt allemaal deel uit van het mens-zijn.

Laten we ook niet vergeten dat het niet alleen onze medemensen zijn die ons stress bezorgen. Wij kunnen zelf de dagelijkse stress voor anderen veroorzaken zonder dat we het beseffen. Dit inzicht stelt ons in staat om onze houding te veranderen van egoïstisch naar empathisch. Op deze manier verbeteren we onze eigen gezondheid en kunnen we de gezondheid van anderen bevorderen. Dit betekent dat we op drie manieren verantwoordelijkheid nemen. Het gaat om de verantwoordelijkheid voor onze eigen gezondheid, de verantwoordelijkheid voor de gezondheid van onze medemensen en de verantwoordelijkheid voor de leefomstandigheden op onze planeet en dus voor de levenskansen van toekomstige generaties.

Het eerste doel - verantwoordelijkheid voor de eigen gezondheid - is duidelijk. Hier vinden we de klassieke thema's die gericht zijn op een gezonde levensstijl, zoals gezonde voeding, preventie van hart- en vaatziekten, matig gebruik van stimulerende middelen. We leren levensomstandigheden te herkennen en te veranderen die onze gezondheid schaden. We leren de interactie tussen lichaam, geest en ziel waar te nemen en beslissingsbevoegdheid voor onze gezondheid te verwerven.

Het tweede doel van gezondheidsbevordering is het nemen van verantwoordelijkheid voor de gezondheid van anderen. Hoe ziet dit er in de praktijk uit? Niemand wil zijn medeburgers in gevaar brengen of schaden door roekeloos gedrag op straat - wie van ons zou dit nog niet gedaan hebben? Niemand wil dat de sterken de zwakkeren schade toebrengen, hen te zwaar belasten en fysieke of psychologische druk uitoefenen - maar we kennen veel voorbeelden van waar het gebeurt en we grijpen niet in.

De berichten over geweld tegen de weerlozen in al hun verschrikkelijke vormen schrikken ons af. Maar doen we er alles aan om ervoor te zorgen dat dit niet meer kan gebeuren? We moeten ons ook de volgende vraag stellen: Helpen we onze medemensen om hun levensproblemen op te lossen, geven we hen sociale steun? Begrijpen we de ouderen, de gehandicapten en de zieken?
Hoe gaan we om met de ongeneeslijke kankerpatiënten in onze omgeving? Ondersteunen en stabiliseren we de verslaafde jongeren in onze kennissenkring? Laten we onze eigen persoonlijke bijdrage leveren om mensen te bevrijden uit een vicieuze cirkel die van zelfmoord de enige uitweg maakt.
Wie zou ontkennen dat al deze vragen iets met gezondheid te maken hebben? Wie zou ontkennen dat we meer kunnen en moeten doen dan alleen maar voor onze eigen gezondheid zorgen?

Een derde doel van gezondheidsbevordering is het nemen van verantwoordelijkheid voor de levensomstandigheden in deze wereld en dus voor de levenskansen van toekomstige generaties. In de komende jaren zullen wij ons zorgen maken over deze kwestie, of we deze kwestie nu wel of niet op ons willen nemen. In "mondiale" kwesties zoals het milieu- of vredesbeleid of een rechtvaardige wereldorde, moeten we afzien van het gebruik van een witkalk optimistisch over het doel en ontmoediging en ontslag. Laten we vertrouwen op het principe van hoop zonder de realiteit uit het oog te verliezen. Laten we vertrouwen op een actieve en ongeduldige hoop die elke mogelijkheid tot handelen binnen de grenzen van de mogelijkheden zoekt. Dit geldt voor het gebied dat we kennen en waarvoor we verantwoordelijk zijn.

Volgens een studie van de universiteit van Bielefeld ziet 61 procent van de jongeren in ons land hun toekomst bedreigd door de vernietiging van het milieu. Dit cijfer bewijst dat het mogelijk is om met geduld en overtuigingskracht van houding te veranderen en belangstelling te wekken. Maar de gevolgen van correcte kennis en goede bedoelingen alleen zijn niet voldoende. Kennis is niet synoniem met actie, actie is niet synoniem met gestabiliseerde gedragsverandering. We moeten dit probleem aanpakken als we ons eigen gezondheidsgedrag en dat van onze medemensen willen beïnvloeden.

De laatste jaren is duidelijk geworden dat het weinig zin heeft om een bepaalde - zinvolle - preventieve boodschap ("roken is dodelijk") te definiëren en met behulp van bekende reclamemedia te publiceren. Met deze procedure kunnen we onszelf voor de gek houden en denken dat we genoeg hebben gedaan. Maar we bereiken er weinig mee - althans als we deze methode alleen maar gebruiken. De zaken zijn complexer.
Uit gedragsonderzoek en onze eigen ervaring weten we dat de sterkste motivatie in menselijk gedrag niet voortkomt uit rationele overwegingen, maar uit emotionele impulsen. Laten we conclusies trekken uit dit inzicht.

Laten we afscheid nemen van de duizendvoudige mislukte poging om een gestabiliseerd, veranderd gezondheidsgedrag te bereiken, uitsluitend door informatiebemiddeling. We moeten ook afscheid nemen van de poging om iets positiefs te bereiken door alleen de duistere gevolgen van een verkeerde levensstijl te beschrijven. En we moeten ons meer richten op de mogelijkheden van discussie en groepswerk. We moeten proberen te overtuigen door onze persoonlijkheid, onze openheid en - indien beschikbaar - ons eigen positieve gezondheidsgedrag. Teleurstelling en falen in de gezondheidsbevordering zijn onvermijdelijk, ook al zien we onze tegenhanger als een object, maar niet als een gelijkwaardige, zelfbepaalde, volwassen partner die ons evenveel te geven heeft als wij hem geven.

Degenen die zich hebben gecommitteerd aan de goede taak om hun eigen gezondheid en de gezondheid van hun medemensen te bevorderen, lopen voortdurend het risico om teleurgesteld en afgetreden te worden. Het vermindert het gevaar als we een realistisch beeld van de mensheid en haalbare doelen accepteren. Laten we dus van tijd tot tijd een zelfkritische blik over onze schouders werpen. Ons eigen enthousiasme, onze eigen efficiëntie, onze eigen gezondheidssuccessen kunnen ons verleiden om onze partners die advies zoeken te zwaar te belasten. In plaats daarvan moeten we haalbare mijlpalen bieden en dus een persoonlijke hulp. Onze partners in de gezondheidsbevordering mogen niet het slachtoffer worden van onze eigen gespannen doelstellingen en verwachtingen. Wij offeren het offer zelf. Het kan teleurstelling, berusting en verwaarlozing zijn. Het besef van de werkelijkheid wordt onze belangrijke bescherming.

Tegenwoordig zijn er mensen in de geneeskunde en de gezondheidsbevordering, in het onderwijs en de sociale sector, in de politiek en de media die de tekenen van de tijd begrijpen en in partnerschap denken en handelen. Teamwork en multisectorale benaderingen zijn belangrijk om de sociale en psychologische achtergronden van gezondheidsrelevant gedrag te belichten. We mogen niet vergeten hoeveel belang we hechten aan het omgaan met conflicten, onze persoonlijke en sociale angst, onze angst voor uitsluiting en discriminatie. We mogen de invloed van prestige en groepsdruk op ons gezondheidsgedrag niet onderschatten. Laten we ook aandacht besteden aan de macht van de media en de reclame.

Gezondheidsbevordering is alleen effectief als het het gedrag en de omstandigheden beïnvloedt, als het rekening houdt met de sociale omgeving en deze aanpast aan het individu en zijn levensomstandigheden.
Iedereen die heeft erkend dat gezondheidsbevordering teamwerk betekent, begrijpt ook dat geen enkele gespecialiseerde groep alleen de "steen der wijzen" in handen heeft. Openheid, diversiteit van meningen en tolerantie zijn in de discussie over het doel en de inhoud van het gezamenlijke werk gevraagd. We hebben een verantwoordelijkheid voor de gezondheid nodig die iedereen omvat. Dat houdt ons gezond.

Impressum       Privacy     Afbeeldingen: www.pixabay.com